قالببندی یکی از مراحل حیاتی در ساخت سازههای بتنی است که نقش تعیینکنندهای در کیفیت، استحکام و دوام سازههای بتنی ایفا میکند. در این فرآیند تجهیزات و ابزارهای مختلفی برای ایجاد قالبهای محکم و پایدار به کار میروند که یکی از مهمترین آنها واشر دو لوله است. واشر دو لوله بهعنوان یکی از اجزای کلیدی در سیستمهای قالببندی بهویژه در دیوارهای بتنی و سازههای سنگین مورد استفاده قرار میگیرد. این قطعه کوچک اما حیاتی به دلیل طراحی خاص و کارایی بالا به حفظ یکپارچگی و استحکام قالبها در برابر فشارهای ناشی از بتنریزی کمک میکند. در این مقاله از جک و قالب حسنی به بررسی جامع واشر دولوله، ویژگیها، کاربردها، مزایا، معایب و نکات اجرایی آن در قالببندی ساختمان پرداخته خواهد شد.
قالببندی بتن چیست؟
قالببندی بتن فرآیندی است که طی آن یک سازه موقت برای شکلدهی به بتن تازه ریختهشده ایجاد میشود. این سازه موقت که به آن قالب بتن گفته میشود بتن را در شکل و ابعاد موردنظر نگه میدارد تا زمانی که به استحکام کافی برسد. قالببندی نهتنها به شکلدهی بتن کمک میکند بلکه باید بتواند فشارهای جانبی ناشی از وزن بتن تازه و همچنین ارتعاشات ناشی از متراکم کردن بتن را تحمل کند.قالببندی در پروژههای مختلف ساختمانی از جمله فونداسیونها، دیوارها، ستونها، تیرها و دالها کاربرد دارد. انواع قالبها شامل قالبهای چوبی، فلزی، پلاستیکی و آجری هستند که هرکدام بسته به نوع پروژه و شرایط اجرایی انتخاب میشوند. در این میان قالبهای فلزی به دلیل دوام بالا، قابلیت استفاده مجدد و سهولت در اجرا، بهویژه در پروژههای بزرگ بسیار رایج هستند.
واشر دو لوله چیست؟
واشر دو لوله یک صفحه فلزی مستطیلی (معمولاً با ابعاد 10×20 سانتیمتر) است که در سیستمهای قالببندی برای مهار بولتها و اتصال به پشتبندهای دو لولهای استفاده میشود و در ضخامت های 3 ، 4 و 5 میلی متری تولید و روانه بازار می شود. این واشر بهگونهای طراحی شده که دو لوله افقی (معمولاً لولههای داربست) را در پشت خود جای داده و فشار متمرکز ناشی از مهرههای خروسکی را بهصورت یکنواخت توزیع میکند. این توزیع فشار باعث افزایش مقاومت قالب در برابر نیروهای کششی و جلوگیری از تغییر شکل یا جابهجایی قالبها در حین بتنریزی میشود.
واشر دو لوله معمولاً از فولاد یا چدن نشکن ساخته میشود تا بتواند بارهای سنگین و فشارهای جانبی را تحمل کند. طراحی مستطیلی آن امکان قرارگیری ایمن در پشت لولههای داربست را فراهم میکند و به دلیل شکل خاص مقاومت بالایی در برابر نیروهای کششی ناشی از بولتها دارد.
نقش واشر دو لوله در قالببندی
واشر دو لوله بهعنوان یک جزء واسطهای در سیستم قالببندی عمل میکند. در قالببندی دیوارهای بتنی از بولتها برای اتصال دو وجه مقابل قالبهای فلزی استفاده میشود. این بولتها از میان بتن عبور کرده و توسط مهرههای خروسکی و واشرها در جای خود محکم میشوند. واشر دو لوله در پشت لولههای افقی (پشتبندها) قرار میگیرد و با توزیع یکنواخت فشار از تمرکز تنش در یک نقطه جلوگیری میکند. این ویژگی بهویژه در سازههای سنگین و مرتفع که عرض المان بتنی بیش از 20 سانتیمتر است اهمیت زیادی دارد. علاوه بر این واشر دو لوله به ثابت نگهداشتن فاصله بین دو دیواره قالب کمک میکند و از باز شدن یا تغییر شکل قالب در اثر فشار بتن جلوگیری میکند. این قطعه همچنین در کاهش هزینهها و افزایش سرعت اجرا نقش دارد، زیرا جایگزین استفاده از سولجرها در پروژههایی با ارتفاع بتنریزی کمتر از 2 متر میشود.
انواع واشرهای مورد استفاده در قالببندی
در قالببندی بتن، علاوه بر واشر دولوله از انواع دیگری از واشرها نیز استفاده میشود که هرکدام کاربرد خاص خود را دارند:
واشر کاس: این واشر معمولاً بهصورت مربعی با ابعاد 10×10 سانتیمتر ساخته میشود و در پشت سولجرها (پشتبندهای عمودی) به کار میرود. واشر کاس برای تحمل فشارهای بالا در سازههای بزرگ مناسب است.
واشر تخت: این نوع واشر در مواردی که از سولجر بهعنوان پشتبند عمودی استفاده میشود، به کار میرود. واشر تخت فشار را بهصورت یکنواخت توزیع میکند و برای پروژههای سنگین مناسب است.
واشر دو لوله واشردار: در برخی موارد، واشر دو لوله بهصورت یکپارچه با مهره خروسکی تولید میشود که باعث کاهش تعداد قطعات موردنیاز و افزایش سرعت اجرا میشود.
هر یک از این واشرها بسته به نوع پشتبند (لوله یا سولجر) و شرایط پروژه انتخاب میشوند. واشر دو لوله به دلیل انعطافپذیری و سهولت استفاده در پروژههای با ارتفاع بتنریزی کمتر کاربرد گستردهتری دارد.
مزایای استفاده از واشر دو لوله
استفاده از واشر دو لوله در قالببندی مزایای متعددی دارد که آن را به یکی از محبوبترین اجزای قالببندی تبدیل کرده است:
توزیع یکنواخت فشار: واشر دو لوله فشار متمرکز ناشی از مهرههای خروسکی را بهصورت یکنواخت در سطح لولههای پشتبند توزیع میکند که این امر از تغییر شکل یا آسیب به قالبها جلوگیری میکند.
افزایش استحکام قالب: با استفاده از واشر دو لوله مقاومت قالب در برابر فشارهای جانبی بتن افزایش مییابد، که منجر به ایجاد سطح بتنی صاف و یکنواخت میشود.
سهولت اجرا: نصب واشر دو لوله به دلیل طراحی ساده و مناسب سریع و آسان است و نیاز به ابزارهای پیچیده ندارد.
کاهش هزینهها: در پروژههایی که ارتفاع بتنریزی کمتر از 2 متر است، واشر دو لوله میتواند جایگزین سولجر شود، که این امر هزینههای مربوط به تهیه و نصب سولجرها را کاهش میدهد.
قابلیت استفاده مجدد: واشر دو لوله از مواد مقاوم مانند فولاد یا چدن نشکن ساخته میشود و میتواند در چندین پروژه مورد استفاده قرار گیرد.
معایب و محدودیتهای واشر دو لوله
با وجود مزایای متعدد واشر دو لوله نیز محدودیتهایی دارد که باید در نظر گرفته شوند:
محدودیت در ارتفاع بتنریزی: واشر دو لوله معمولاً برای پروژههایی با ارتفاع بتنریزی کمتر از 2 متر مناسب است. در سازههای مرتفعتر استفاده از سولجر و واشر کاس توصیه میشود.
وابستگی به کیفیت مواد: اگر واشر دولوله از مواد با کیفیت پایین ساخته شود، ممکن است در برابر فشارهای بالا دچار تغییر شکل یا شکست شود.
نیاز به دقت در نصب: نصب نادرست واشر دولوله میتواند منجر به توزیع نامناسب فشار و در نتیجه تغییر شکل قالبها شود.
نکات اجرایی در استفاده از واشر دو لوله
برای استفاده بهینه از واشر دولوله در قالببندی رعایت نکات زیر ضروری است:
انتخاب مواد باکیفیت: واشر دولوله باید از فولاد یا چدن نشکن با کیفیت بالا ساخته شده باشد تا بتواند فشارهای وارده را تحمل کند.
نصب صحیح: واشر دو لوله باید بهدرستی در پشت لولههای افقی قرار گیرد و مهره خروسکی بهصورت محکم بسته شود تا از جابهجایی آن جلوگیری شود.
بررسی فاصله بین قالبها: فاصله بین دو دیواره قالب باید بهدقت تنظیم شود تا فشار بتن بهصورت یکنواخت توزیع شود. واشر دولوله در حفظ این فاصله نقش کلیدی دارد.
بازرسی قبل از بتنریزی: قبل از شروع بتنریزی باید تمام اجزای قالببندی از جمله واشر دولوله بررسی شوند تا از استحکام و پایداری آنها اطمینان حاصل شود.
رعایت نکات ایمنی: کارگران باید به تجهیزات حفاظتی مانند دستکش، کلاه و عینک مجهز باشند تا در هنگام نصب واشر دو لوله و سایر اجزای قالببندی از آسیبهای احتمالی جلوگیری شود.
مقایسه واشر دو لوله با سایر روشهای مهار قالب
در قالببندی بتن روشهای مختلفی برای مهار قالبها وجود دارد که هرکدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. در ادامه واشر دو لوله با دو روش دیگر مقایسه میشود:
سولجر و واشر کاس: سولجرها بهعنوان پشتبندهای عمودی در سازههای سنگین و مرتفع استفاده میشوند. واشر کاس که در کنار سولجرها به کار میرود و برای تحمل فشارهای بالا مناسبتر است اما هزینه و زمان نصب آن بیشتر از واشر دو لوله است.
قالبهای مدولار بدون واشر: در برخی سیستمهای قالببندی مدولار از اتصالات خاصی مانند پین و گوه استفاده میشود که نیاز به واشر را حذف میکند. این روش سرعت اجرا را افزایش میدهد، اما هزینه اولیه قالبهای مدولار بالاتر است.
واشر دولوله به دلیل هزینه کمتر و سهولت استفاده در پروژههای کوچکتر و با ارتفاع بتنریزی محدود گزینهای اقتصادی و کارآمد محسوب میشود.
کاربردهای واشر دو لوله در پروژههای ساختمانی
واشر دولوله در انواع پروژههای ساختمانی که نیاز به قالببندی دیوارهای بتنی دارند کاربرد دارد. برخی از مهمترین کاربردها عبارتاند از:
دیوارهای برشی: در ساختمانهای بلند دیوارهای برشی برای مقاومت در برابر نیروهای جانبی مانند زلزله استفاده میشوند. واشر دو لوله در قالببندی این دیوارها نقش مهمی دارد.
فونداسیونها: در قالببندی فونداسیونهای بتنی بهویژه در پروژههای با ابعاد متوسط واشر دولوله برای مهار قالبها به کار میرود.
سازههای صنعتی: در ساخت سازههایی مانند سیلوها، مخازن و پایههای پل، واشر دولوله به دلیل سهولت نصب و کارایی بالا مورد استفاده قرار میگیرد.
نوآوریها و پیشرفتها در طراحی واشر دولوله
با پیشرفت فناوری در صنعت ساختوساز طراحی واشر دو لوله نیز دستخوش تغییراتی شده است. برخی از نوآوریها در این زمینه شامل موارد زیر است:
واشرهای یکپارچه با مهره خروسکی: این نوع واشرها بهصورت یکپارچه با مهره خروسکی تولید میشوند که باعث کاهش تعداد قطعات و افزایش سرعت اجرا میشود.
استفاده از مواد سبکتر و مقاومتر: برخی تولیدکنندگان از آلیاژهای پیشرفتهتر برای ساخت واشر دو لوله استفاده میکنند که وزن کمتری داشته و در عین حال مقاومت بالایی دارند.
طراحیهای ارگونومیک: واشرهای جدید با طراحیهایی تولید میشوند که نصب و جداسازی آنها را آسانتر میکند.
استانداردهای واشر دو لوله در ایران
در ایران، استفاده از واشر دولوله باید مطابق با استانداردهای مقررات ملی ساختمان بهویژه مبحث نهم (طرح و اجرای ساختمانهای بتنآرمه) و مبحث دوازدهم (ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا) باشد. این استانداردها بر مواردی مانند استحکام قالبها، ضریب اطمینان حداقل 2.5 برابر بارهای وارده و استفاده از مواد با کیفیت تأکید دارند.
کلام آخر
واشر دو لوله بهعنوان یکی از اجزای کلیدی در سیستمهای قالببندی بتن نقش مهمی در افزایش استحکام، پایداری و کیفیت سازههای بتنی ایفا میکند. این قطعه با توزیع یکنواخت فشار، کاهش هزینهها و سهولت اجرا بهویژه در پروژههای با ارتفاع بتنریزی محدود کاربرد گستردهای دارد. با این حال، استفاده از واشر دو لوله نیازمند رعایت نکات اجرایی و استانداردهای مربوطه است تا از ایمنی و کیفیت سازه اطمینان حاصل شود. با پیشرفت فناوری، انتظار میرود که طراحیهای نوآورانهتر و مواد مقاومتر، کارایی این قطعه را در آینده بیشازپیش بهبود بخشد.
جک و قالب حسنی | خرید و فروش جک و قالب بتن و ابزار و ماشین آلات بتن


